opublikowała drugą edycję wytycznych dotyczących ograniczania ryzyka demencji. Dokument zastępuje wersję z 2019 roku i rozszerza ją o aktualne dane naukowe. Rekomendacje skierowane są do dorosłych bez demencji — w tym do osób z prawidłowymi funkcjami poznawczymi oraz z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. To pierwsza tak kompleksowa aktualizacja od sześciu lat i jednocześnie sygnał, że profilaktyka neurodegeneracji wchodzi do mainstreamu medycyny rodzinnej.
Cztery filary nowych rekomendacji
Pierwszy obejmuje promocję zdrowych zachowań i stylu życia — w tym aktywności fizycznej, diety oraz wsparcia funkcji poznawczych. Drugi dotyczy diagnostyki i leczenia chorób zwiększających ryzyko otępienia — nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, zaburzeń lipidowych oraz depresji. Trzeci obszar koncentruje się na ograniczaniu ekspozycji na czynniki środowiskowe, w tym zanieczyszczenie powietrza. Czwarty — na wieloczynnikowych, dopasowanych do pacjenta programach profilaktycznych, łączących kilka działań jednocześnie.
Tak szerokie ujęcie wynika z podejścia WHO określanego jako life-course perspective — analizy ryzyka na przestrzeni całego życia, nie tylko w starszym wieku. Wytyczne adresowane są do lekarzy, decydentów oraz organizatorów ochrony zdrowia, a ich celem jest wpisanie profilaktyki demencji w istniejące programy i polityki zdrowotne.
Konsekwencje dla praktyki klinicznej
Dla lekarza rodzinnego najważniejszy jest drugi filar — kontrola chorób modyfikowalnych. Oznacza to, że każdy pacjent z nadciśnieniem, cukrzycą typu 2 czy nieleczoną depresją powinien być informowany o dodatkowym wymiarze tych chorób: ich wpływie na przyszłe ryzyko zaburzeń poznawczych. Standaryzacja tej informacji — możliwa dzięki dokumentowi WHO — ułatwia rozmowę z pacjentem i uzasadnia intensyfikację leczenia w imię profilaktyki długoterminowej.
Dokument podkreśla też konieczność podejścia wielosektorowego, uwzględniającego bariery strukturalne i społeczno-kulturowe. W praktyce oznacza to, że sama porada lekarska nie wystarczy — potrzebne są programy obejmujące dietę, aktywność fizyczną i wsparcie środowiskowe, dostępne na poziomie samorządów i placówek POZ.
Co warto monitorować
Warto zwrócić uwagę na trzy elementy, które w najbliższych miesiącach będą miały praktyczne znaczenie. Po pierwsze — stopień implementacji wytycznych w polskich programach profilaktycznych i to, czy NFZ oraz Ministerstwo Zdrowia dostosują do nich istniejące świadczenia. Po drugie — pojawienie się narzędzi oceny ryzyka demencji przeznaczonych do gabinetu lekarza rodzinnego, wzorowanych na kalkulatorach kardiologicznych. Po trzecie — kolejne publikacje uzupełniające listę czynników ryzyka, ponieważ WHO wprost wskazuje luki dowodowe wymagające dalszych badań.